<a href="http://www.thoughtforaction.org/%ce%ad%ce%bb%ce%b5%ce%bd%ce%b1-%cf%80%ce%b1%ce%bd%ce%b1%cf%81%ce%af%cf%84%ce%b7-the-way-out-of-greeces-insolvency-and-into-europes-future/%ce%ad%ce%bb%ce%b5%ce%bd%ce%b1-%cf%80%ce%b1%ce%bd%ce%b1%cf%81%ce%af%cf%84%ce%b7/" rel="attachment wp-att-39"><img class=" wp-image-39 alignleft" alt="Έλενα Παναρίτη" src="http://www.thoughtforaction.org/wp-content/uploads/2013/01/Έλενα-Παναρίτη.jpg" width="145" height="180" /></a>Της Έλενας Παναρίτη

<i>Δημοσιεύτηκε στη </i><a href="http://www.huffingtonpost.com/elena-panaritis/greece-debt-crisis_b_2251905.html"><i>Huffington Post </i><i>6/12/2012</i></a>

&nbsp;

Η Ελλάδα περνά τη χειρότερη οικονομική της κρίση μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το ποσοστό της ανεργίας εκτινάχθηκε στο 26%, η ανεργία στους νέους αγγίζει το 50% και η βαθιά ύφεση στον έκτο χρόνο της αγγίζει το -7%. Η κατάσταση είναι απίστευτα σκληρή για την Ελλάδα και δείχνει να χειροτερεύει. Παρά τα αλλεπάλληλα κύματα μέτρων λιτότητας (έχουν ήδη εφαρμοστεί πάνω από πέντε) που λαμβάνονται, και άσχετα από το πόσες φορές οι μισθοί και οι συντάξεις περνούν από την κλίνη του Προκρούστη, διαρκώς χρειάζονται περισσότερα και παρ’ όλα αυτά η κρίση δεν έχει ακόμα τελειώσει.

Η Ελλάδα συνεχίζει να βυθίζεται όλο και πιο βαθιά στο χρέος. Το ποσοστό του χρέους της σε ΑΕΠ είναι γύρω στο 175% και θα αυξηθεί στο 183% τον επόμενο χρόνο. Αυτή είναι η πραγματικότητα της κατάστασης – καμία σχέση με τις προβλέψεις της Τρόικας των δανειστών της Ελλάδας (την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο). Για την ακρίβεια, οι προβλέψεις της Τρόικας απομακρύνονται συνεχώς από το στόχο.

Στο μεταξύ η κατάσταση της Ελλάδας έχει επιπτώσεις στο υπόλοιπο της Ευρωζώνης. Αυτό συμβαίνει για μία σειρά λόγων, κυρίως όμως λόγω της διαρκούς ανικανότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τελευταία τρία χρόνια να διαχειριστεί μια τόσο μικρή οικονομία. Η Ελλάδα αντιπροσωπεύει μόνο το 2,7% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης. Αυτό αποδεικνύει το μέγεθος της γραφειοκρατίας και την έλλειψη ευελιξίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένας ακόμη παράγοντας είναι ότι οι πολιτικοί της Ε.Ε. ενδιαφέρονται κυρίως να ευχαριστήσουν τους τοπικούς και εθνικούς τους ψηφοφόρους, παρά να κατανοήσουν πώς πραγματικά λειτουργούν οι οικονομικές αγορές. Ελλοχεύει πραγματικός κίνδυνος όταν τα προβλήματα δεν αντιμετωπίζονται άμεσα γιατί οι αγορές είναι απρόσωπες και μπορούν να τιμωρήσουν σκληρά την Ευρωζώνη ως σύνολο (όπως έχουν ήδη κάνει).

Οι περισσότεροι διεθνείς οικονομολόγοι συμφωνούν πως πρέπει να διαγραφεί το χρέος της Ελλάδας ούτως ώστε η χώρα να μπορέσει να επικεντρωθεί στο πραγματικό της πρόβλημα: αφερεγγυότητα/ χρεοκοπία (που οφείλεται κυρίως στις δομικές ανεπάρκειες της χώρας). Πολλοί Ευρωπαίοι οικονομολόγοι θα συμφωνούσαν, αλλά δεν θα το παραδέχονταν ποτέ δημοσίως.

Η πρωτοβουλία για τις Υπερχρεωμένες Φτωχές Χώρες (ΥΦΧ), ένας διεθνής μηχανισμός για την ελάφρυνση χρέους (που ανακοινώθηκε στη σύσκεψη του G7 στη Λιόν, στη Γαλλία το 1996, με πρόταση της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου) φαίνεται η πλέον λογική στις μέρες μας. Αντικείμενο αυτής της πρωτοβουλίας είναι να μειώσει το βάρος του χρέους υπερχρεωμένων χωρών σε βιώσιμα επίπεδα. Εάν αυτό εφαρμοστεί στην Ελλάδα, θα εξασφαλίσει ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις και την ανάπτυξη της χώρας. Η Ελλάδα θα είναι σε θέση να ανακάμψει με την πρέπουσα πειθαρχία ούτως ώστε να προχωρήσει σε αποκρατικοποιήσεις, να απλοποιήσει διαδικασίες και να κάνει βαθιές μεταρρυθμίσεις.

Η διαγραφή χρέους, ωστόσο, είναι μια θεραπεία δύσκολη στην αποδοχή της. Οι κυβερνήσεις της Ευρώπης και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν θέλουν να εγκαταλείψουν μέρος των διεκδικήσεών τους. Δειλιάζουν και μόνο στη σκέψη ότι θα πρέπει να τα εξηγήσουν όλα αυτά στους ψηφοφόρους τους.

Θα τολμούσα ακόμη να προτείνω μέχρι και μια αναδιάρθρωση χρέους σήμερα για κάποιες χώρες της Ευρωζώνης που αντιμετωπίζουν πρόβλημα. Το ποσοστό χρέους της Ευρωζώνης σε ΑΕΠ ξεπερνά το 80% και δεν φαίνεται βιώσιμο κυρίως επειδή υπάρχουν προβλέψεις για αργούς ρυθμούς ανάπτυξης και υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που υποδεικνύουν ότι θα βυθιστεί στην ύφεση τον επόμενο χρόνο. Αυτό σκιαγραφεί μια εκρηκτική κατάσταση για το μέλλον του ευρώ.

Καθυστερώντας τη διαγραφή χρέους (πιθανότατα μετά τις γερμανικές εκλογές τον επόμενο χρόνο), η Ευρώπη θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο το ευρώ. Πρέπει να υπάρξει ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών και αυτό πρέπει να συμβεί με κάποια ποσοτική χαλάρωση/ ελάφρυνση από την ΕΚΤ. Αυτή είναι μια πρόταση που φοβάται η Γερμανία και βάζει φρένο, γιατί πανικοβάλλεται στη σκέψη της ανόδου του πληθωρισμού αφού ο υπερπληθωρισμός είναι αυτός που οδήγησε στην άνοδο του ναζισμού. Πρέπει, παρ’ όλα αυτά, να επιτρέψουμε στους οργανισμούς των ευρωπαϊκών αγορών να λειτουργήσουν με βάση τις αρχές των αγορών και όχι με φόβο.

Είναι σημαντικό να διατηρούμε επαφή με την πραγματικότητα και να αφήσουμε πίσω μας τους μύθους και το φόβο που έχει δημιουργηθεί συνδέοντας κάποιο ελεγχόμενο μονοψήφιο πληθωρισμό (5-6%) με έναν ανεξέλεγκτο υπερπληθωρισμό της τάξης του ενός εκατομμυρίου τοις εκατό. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος δεν προκλήθηκε από τον υπερπληθωρισμό της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, αλλά από την πεισματική άρνηση να αντιμετωπιστούν τα οικονομικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν από τα μέτρα λιτότητας που επιβλήθηκαν στη Γερμανία μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η διαγραφή του χρέους λειτούργησε για τη μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο Γερμανία – το χρέος της διαγράφηκε πλήρως. Η Πολωνία, επίσης, τη δεκαετία του 1990 παρέμεινε με ένα απειροελάχιστο ποσό χρέους μετά τη διαγραφή του χρέους της.

Συνεπώς, δεν πρέπει να αφήνουμε το φόβο και τις επιμέρους τοπικές πολιτικές να καθορίζουν το μέλλον μας, ειδικά σε μία περίοδο που έχουμε ένα εκρηκτικό ποσοστό ανεργίας στο 24% περίπου κατά μέσο όρο – με την αυξανόμενη ανεργία των νέων να κυμαίνεται στο 50% και εκατομμύρια πολιτών της Ευρωζώνης να αγωνίζονται κάτω από το όριο της φτώχειας. Αυτά τα νούμερα διατυμπανίζουν ότι θα έπρεπε να μας απασχολεί σοβαρά περισσότερο η εντεινόμενη κοινωνική αναταραχή παρά ο πληθωρισμός και το εάν είναι μία ή δύο ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερος από το «κανονικό».

Η διαγραφή του χρέους μπορεί να προλειάνει το έδαφος για ανάκαμψη και πρέπει να συνδέεται με δομικές αλλαγές. Μπορεί να είναι μια ευκαιρία να απομακρύνουμε τα «παράσιτα» αυτού του αδύνατον-να-μειωθεί χρέους και να αρχίσουμε να δουλεύουμε αυτό που μπορεί να πυροδοτήσει την ανάπτυξη. Αυτό θα βοηθήσει να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών και του κράτους, να κάνει τους Έλληνες να πιστέψουν ότι υπάρχει διέξοδος από την κρίση και να ενθαρρύνει επενδυτές να αρχίσουν να βάζουν πάλι λεφτά στη χώρα με πολύ περισσότερη εμπιστοσύνη. Αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να επανορθώσουμε τα τρία χρόνια συνεχών αναθεωρήσεων για τις οικονομικές προβλέψεις που αποδείχτηκαν ανακριβείς.

<b>Οι προβλέψεις δεν αγγίζουν την πραγματικότητα   </b>

<b>Πρόβλεψη 1: </b>Αρχές Απριλίου 2010, η Ελλάδα θα εφάρμοζε μία σειρά αποπληθωριστικών μέτρων λιτότητας για ένα χρόνο περίπου (συμφωνήθηκε κατά το πρώτο πακέτο διάσωσης της χώρας) και μετά θα ξαναέβγαινε στις αγορές το 2011.

<b>Πραγματικότητα:</b> Αυτό δεν ίσχυσε. Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα μείωσε το επίπεδο χρέους της κατά έξι ποσοστιαίες μονάδες σε ένα χρόνο –ένα επίτευγμα χωρίς προηγούμενο από χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης- προφανώς αυτό δεν ήταν βιώσιμο // δυνατόν να διατηρηθεί. Η μείωση του ελλείμματος της χώρας δεν ήταν δυνατόν να διατηρηθεί σε αυτά τα χαμηλά επίπεδα εξαιτίας των χαμηλών επιπέδων παραγωγικότητας και της διαρκώς βαθύτερης ύφεσης.

<b>Πρόβλεψη 2:</b> Το ποσοστό σε ΑΕΠ του χρέους της Ελλάδας θα πέσει στο 120% το 2020. Το ΔΝΤ είχε προβλέψει τα εξής βραχυπρόθεσμα ποσοστά: 152% το 2011, 158% το 2012, 158% το 2013, 154% το 2014  και 150% το 2015.

<b>Πραγματικότητα:</b> Τα πραγματικά ποσοστά είναι πολύ υψηλότερα: 175% το 2012, 185% το 2013, ανερχόμενο σε σχεδόν 200% τον επόμενο χρόνο και το 2014.

<b>Πρόβλεψη 3:</b> Η Ελλάδα θα αρχίσει να εξέρχεται από την ύφεση. Πρόβλεψη για μείωση 5% το 2012 και ανάπτυξη που αρχίζει το 2014.

<b>Πραγματικότητα:</b> Η ύφεση σε καμία περίπτωση δεν τελειώνει. Η Ελλάδα θα εισέλθει στον έκτο χρόνο ύφεσης. Το 2012 υπολογίζουμε κοντά στο -7%, με το ΑΕΠ να καταρρέει κατά 4% τον επόμενο χρόνο.

<b>Πρόβλεψη 4:</b> Η οικονομική κρίση της Ελλάδας θα περιοριστεί ούτως ώστε να μην υποφέρει καμία άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

<b>Πραγματικότητα:</b> Τώρα μετράμε την Πορτογαλία, την Ιρλανδία και την Κύπρο, όπως επίσης την Ισπανία (που ζητά βοήθεια από τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Μηχανισμό Στήριξης). Πλήγμα έχουν επίσης δεχτεί η Ιταλία και η Γαλλία.

Είναι ξεκάθαρο ότι η κατάσταση έχει γίνει λιγότερο διαχειρίσιμη μετά την επέμβαση της επονομαζόμενης Τρόικας των δανειστών (η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο). Καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να αγωνίζεται με μία ύφεση που γίνεται διαρκώς βαθύτερη, η πίεση να παραχθεί υψηλότερο επίπεδο εσόδων μέσω διαφόρων μέτρων όπως δημοσιονομικές αλλαγές σε φορολογικές κλίμακες δεν απέδωσε.

Όπως έχω τονίσει επανειλημμένως, ήταν εσφαλμένη η διάγνωση της κρίσης. Αντιμετωπίστηκε λανθασμένα ως μία κρίση ρευστότητας (λογιστική) και όχι ως μια κρίση δυσλειτουργικού συστήματος όσον αφορά την παραγωγική ικανότητα της χώρας. Τα βραχυπρόθεσμα δάνεια διάσωσης δεν συνέβαλαν ιδιαίτερα όσον αφορά το να βοηθήσουν την Ελλάδα να ξαναθέσει σε λειτουργία τις μηχανές της καθώς τα χρήματα χρησιμοποιούνται κυρίως για την εξυπηρέτηση του χρέους της. Για το λόγο αυτό πρέπει να δοθεί μια ευκαιρία στην Ελλάδα από τους δανειστές.

<b>Τα σφάλματα: Τριπλή αναποδιά</b>

<b>Πρώτη αναποδιά: </b>Μια λανθασμένη διάγνωση της ελληνικής κρίσης θα οδηγήσει σε παρατεταμένες συναντήσεις, διαφιλονικίες στις Βρυξέλλες και σε «λύσεις» που δεν θα μπορούν να δώσουν μια βιώσιμη λύση στο πρόβλημα.

<b>Δεύτερη αναποδιά:</b> Το ΔΝΤ βρίσκεται σε δυσχερή κατάσταση. Έχει εμπλακεί σε μία διαδικασία δανεισμού με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Το χρέος της Ελλάδας σε επίπεδα ΑΕΠ δεν φαίνεται εύκολα βιώσιμο. Είναι μάλλον εύλογο ότι θα χρειαστούν περισσότερα μέτρα λιτότητας σε περίπτωση που η αναμενόμενη (μέχρι τις 7 Δεκεμβρίου) επαναγορά ιδιωτικού χρέους δεν θα είναι πλήρως αποτελεσματική.

<b>Τρίτη αναποδιά:</b> Τοπικές και εθνικές πολιτικές έχουν υπαγορέψει οικονομικές λύσεις. Οι κυβερνήσεις της Ευρωζώνης φοβούνται το πολιτικό κόστος των αποφάσεων και ενεργειών τους. Τα χέρια τους είναι δεμένα και τα κίνητρά τους υπαγορεύονται από το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα των μελλοντικών εθνικών ή τοπικών εκλογών.

<b>Βραχυπρόθεσμη απώλεια, μακροπρόθεσμο όφελος</b>

Βέβαια, η διαγραφή του χρέους της Ελλάδας θα έχει κάποιο κόστος, ειδικά για τη Γερμανία, που είναι η χώρα που συνεισφέρει τα περισσότερα στο μηχανισμό διάσωσης της Ε.Ε. (περισσότερα από 17 δισ. ευρώ). Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει ότι δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ανάκαμψη εάν δεν μειωθεί σημαντικά το χρέος ή δεν διαγραφεί πλήρως, σε συνδυασμό με βαθιές δομικές αλλαγές που θα απλοποιήσουν την τοπική γραφειοκρατία και θα καταστήσουν ελκυστική την οικονομία. Χωρίς παραγραφή χρέους, όσοι χαράσσουν πολιτική στην Ευρώπη θα συνεχίσουν να αγωνίζονται και να χρονοτριβούν.

Ναι, η Ελλάδα πρέπει να μειώσει δραστικά τις δαπάνες της, αλλά περισσότερη λιτότητα και περικοπές δαπανών του δημόσιου τομέα έχουν ως μοναδική συνέπεια την ολοένα βαθύτερη βύθιση της χώρας στην ύφεση. Η λιτότητα κατέστησε δύσκολο για την Ελλάδα να ανταποκριθεί στους δημοσιονομικούς της στόχους όπως και στις δομικές της αλλαγές. Γι’ αυτό το λόγο οτιδήποτε λιγότερο από διαγραφή χρέους –πάντα σε συνδυασμό με δομικές αλλαγές- και περισσότερα «πακέτα» διάσωσης είναι μόνο ένας τρόπος για την Ευρώπη να αγοράσει λίγο περισσότερο χρόνο αλλά σε πολύ υψηλή τιμή.

Αυτό που χρειαζόμαστε είναι πολιτικό θάρρος, ηγεσία και κινητήρια δύναμη για να βάλουμε ένα τέρμα στο φαύλο κύκλο των διασώσεων [χρέος-ύφεση-νέα διάσωση-μεγαλύτερο χρέος-μεγαλύτερη ύφεση]. Είναι προς όφελος όλων να υποστούμε τις βραχυπρόθεσμες απώλειες για να επωφεληθούμε από το μακροπρόθεσμο κέρδος.

[twitter id="@Elena_Panaritis" number="5" avatar="true" ]