(αναδημοσίευση από τη ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ)

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ χρόνια, οι επενδύσεις σε γνώση υπερτερούν των αντίστοιχων σε μεταποιητικές δραστηριότητες. Πριν εξήντα χρόνια, ο μεγάλος -αλλά άγνωστος στη χώρα μας- Αυστριακός οικονομολόγος Λούντβιχ Έλντερ φον Μίζες (1881-1973), στο μνημειώδες έργο του «Η Ανθρώπινη Δράση» έγραφε ότι, αν δώσει κανείς σε κάποιον ένα ψάρι, θα φάει για μια-δυο ημέρες. Όμως, αν τού μάθει να ψαρεύει, θα τρώει σε όλη του τη ζωή.

&nbsp;

Στην άποψη αυτή, η οποία αποτελεί και ένα από τα χαρακτηριστικά της ελεύθερης οικονομίας, θα μπορούσαμε σήμερα να προσθέσουμε την ανακάλυψη νέων μεθόδων αλιείας, τις ιχθυοκαλλιέργειες, το μάρκετινγκ αλιευμάτων, τη γενετική ψαριών, καθώς και την προστασία από την υπεραλιεία. Με τους τρόπους αυτούς, πολλοί άνθρωποι μπορούν να σιτιστούν με ψάρια, χωρίς κόστος και σε ευρύτατη κλίμακα. Ασφαλώς δε, όλες οι παραπάνω εφευρέσεις μπορούν να κάνουν κάποιους πλούσιους.

Διότι, στην εποχή που διανύουμε, οι νέες ιδέες, περισσότερο από τις αποταμιεύσεις ή τις επενδύσεις, αποτελούν το κλειδί για την ευημερία και για τη δημιουργία μικρού ή μεγάλου ιδιωτικού πλούτου. Δικαιώνεται, έτσι, ο Πωλ Ρόμερ, Αμερικανός οικονομολόγος του πανεπιστημίου του Σικάγου, ο οποίος το 1990 δημοσίευσε σε γνωστό περιοδικό ένα οικονομικό μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης στο οποίο η οικονομία της γνώσης έπαιζε τον πρώτο ρόλο, ύστερα από διακόσια και πλέον χρόνια αφάνειας.

Με τίτλο «Ενδογενείς Τεχνολογικές Αλλαγές», το άρθρο του Πολ Ρόμερ προκάλεσε αίσθηση τόσο στους οικονομολόγους, όσο και στους ειδικούς του μάνατζμεντ.

Στο τριαντασέλιδο άρθρο του στην αμερικανική Επιθεώρηση Πολιτικής Οικονομίας, ο Πολ Ρόμερ κατέθετε μία νέα αντίληψη για την τεχνολογία, τονίζοντας ότι κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμά της αποτελεί το ότι δεν πρόκειται ούτε για δημόσιο, ούτε για ιδιωτικό αγαθό. Είναι ένα αγαθό με μερικώς αποκλειστικό χαρακτήρα και χωρίς αντίπαλο. Κατά το συγγραφέα, τα χωρίς αντίπαλο αγαθά μπορούν να αντιγράφονται και να χρησιμοποιούνται ταυτοχρόνως από πάρα πολύ κόσμο.

Επίσης, είναι μερικώς αποκλειστικά διότι, έως κάποιον βαθμό, η πρόσβαση σε αυτά μπορεί να ελέγχεται. Τα αντίπαλα αγαθά είναι αντικείμενα, ενώ τα χωρίς αντίπαλο είναι ιδέες. Λόγου χάρη, ένα κονσέρτο τζαζ, το λογισμικό ενός προσωπικού υπολογιστή, το ντιζάιν ενός καινούργιου τσιπ για κομπιούτερ, ένας δίσκος των Μπιτλς, είναι -μεταξύ άλλων- αγαθά χωρίς αντίπαλο, τα οποία εξαρτώνται από τη γνώση, τη φαντασία και τη δημιουργική ικανότητα. Είναι, κατά κάποιον τρόπο, αγαθά τα οποία προέρχονται από άυλους συντελεστές, τους οποίους η οικονομική επιστήμη δεν είχε ποτέ λάβει υπ' όψιν της μέχρι το 1960.

Συνεπώς, με την εις βάθος ανάλυσή του, ο Πολ Ρόμερ έριξε νέο φως στον πανταχού παρόντα ρόλο των ιδεών στην οικονομική δραστηριότητα και ανέδειξε ως παράγοντες δημιουργίας πλούτου τις πατέντες, τα επιχειρηματικά μυστικά, τους αλγόριθμους, τις συνταγές, τις διαδικασίες, τις επιχειρηματικές μεθόδους, τα πνευματικά δικαιώματα, τους επιστημονικούς κανόνες και άλλα διάφορα άυλα στοιχεία, τα οποία συνολικά αποκάλεσε: οικονομία της γνώσης.

Παράλληλα, έριξε άπλετο φως και στην αναπόφευκτη ένταση που υπάρχει μεταξύ της υιοθετήσεως κινήτρων για την παραγωγή νέων ιδεών και τη διατήρηση κινήτρων για τη διασπορά και χρήση της υπάρχουσας γνώσης, η οποία είναι συνυφασμένη με την πνευματική ιδιοκτησία. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Πολ Ρόμερ υποστηρίζει ότι, σε κοινωνίες στις οποίες η παραγωγή νέων ιδεών δεν λαμβάνεται σοβαρότατα υπ' όψιν από τις κυβερνήσεις ως νομισματικό και φορολογικό στοιχείο, τότε παρατηρείται υπανάπτυξη στην εφευρετικότητα, η οποία φαλκιδεύει την πρόοδο και, τελικώς, πλήττει τα πτωχότερα στρώματα.

Από τη δημοσίευσή του και μετά, το άρθρο του έγινε αντικείμενο επεξεργασίας στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία και η γνώση μπήκε πλέον για καλά στην οικονομική και επιχειρηματική ζωή. Ταυτοχρόνως, οι κυβερνήσεις των δύο χωρών άρχισαν να λαμβάνουν σοβαρά υπ' όψιν τους και το ρόλο των επιχειρηματιών και του επιχειρείν στον τομέα αυτόν. Έτσι, πολλές μεγάλες επιχειρήσεις σε Αμερική και Ιαπωνία άρχιζαν να επενδύουν μαζικά τόσο στην παραγωγή και αξιοποίηση γνώσεων, όσο και στην προσέλκυση ταλέντων στους κόλπους τους.

Οι επενδύσεις στους τομείς αυτούς έτυχαν ειδικών κινήτρων, με αποτέλεσμα σήμερα στις δύο αυτές χώρες να αντιπροσωπεύουν ποσοστό 30% του συνόλου των παραγωγικών τους επενδύσεων. Στους δε τομείς της πληροφορικής, της βιοτεχνολογίας και της γενετικής, οι επενδύσεις γνώσεων καλύπτουν το 90% του συνόλου.

Αρκεί να σημειώσουμε ότι η Microsoft απασχολεί στην παραγωγή νέων ιδεών 1.600 άτομα, ισχυρώς αμειβόμενα, από τα οποία αντλεί κάθε χρόνο περί τις 21.000 νέες ιδέες επί παντός του επιστητού. Εξάλλου, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι από το τμήμα νέων ιδεών της Microsoft έφυγαν 160 άτομα, για να δημιουργήσουν τις δικές τους επιχειρήσεις σε είκοσι διαφορετικές χώρες του κόσμου.

Το τμήμα ιδεών της Toyota ήταν αυτό που συνέβαλε αποφασιστικά στο να εκτοπίσει η ιαπωνική εταιρεία, το 2007, την αμερικανική General Motors (GM) από την πρώτη θέση στην παγκόσμια κατάταξη αυτοκινητοβιομηχανιών. Το γεγονός αυτό θεωρείται ιστορικό, διότι η GM κατείχε τα σκήπτρα της παγκόσμιας βιομηχανίας αυτοκινήτων 60 και πλέον χρόνια. Κύρια πλεονεκτήματα της Toyota στην ανοδική της πορεία υπήρξαν το ντιζάιν, τα υβριδιακά αυτοκίνητα, οι καινοτομίες στο μάρκετινγκ και, βεβαίως, το βάρος που έριξε σε έρευνα και ανάπτυξη, προδικάζοντας τις σημερινές υψηλές τιμές των υγρών καυσίμων. Σήμερα, τα κέντρα ιδεών της επιχείρησης μελετούν τις αυριανές καταναλωτικές συμπεριφορές στις αναπτυγμένες χώρες και προσπαθούν να ανιχνεύσουν ποιες θα είναι οι επιπτώσεις τους στις αποφάσεις για αγορά αυτοκινήτου.